بلاگ

کاپاسیتور بانک چیست؟ راهنمای اصطلاحات فنی بانک خازنی برای غیرمهندسان

کاپاسیتور بانک چیست؟ راهنمای اصطلاحات فنی بانک خازنی برای غیرمهندسان

اگر وارد دنیای اصلاح ضریب توان شده‌ اید، احتمالاً با واژه‌ هایی مثل کاپاسیتور بانک، kVAR، رگولاتور و راکتور سری رو به‌ رو شده‌ اید و نمی‌ دانید دقیقاً یعنی چه. «کاپاسیتور بانک» همان بانک خازنی است؛ نام انگلیسی (Capacitor Bank) که در کاتالوگ‌ ها و گفتگوها به‌ کار می‌ رود و در زبان روزمره گاهی «بانک خازن» هم گفته می‌ شود. در این مقاله بدون ریاضی سنگین، اصطلاحات مهم را به زبان ساده توضیح می‌ دهیم تا بتوانید با مجری و فروشنده درست صحبت کنید و تصمیم آگاهانه بگیرید.

کاپاسیتور بانک چیست و چه کاری انجام می‌ دهد؟

کاپاسیتور بانک مجموعه‌ ای از خازن‌ های قدرت است که همراه با تجهیزات کنترل و حفاظت در یک تابلو قرار می‌ گیرند. کار آن تامین توان راکتیو مورد نیاز موتورها و تجهیزات سلفی در همان نقطه مصرف است تا این توان از شبکه کشیده نشود.

تفاوت کاپاسیتور، خازن و بانک خازنی

کاپاسیتور همان خازن است؛ یک قطعه منفرد که انرژی را ذخیره و آزاد می‌ کند. بانک خازنی (کاپاسیتور بانک) مجموعه چند خازن به‌ همراه کنتاکتور، رگولاتور، فیوز و سایر اجزاست که با هم کار می‌ کنند. به عبارت دیگر، خازن یک قطعه است و بانک خازنی یک سیستم کامل.

هدف اصلی: اصلاح ضریب توان

هدف اصلی بانک خازنی بالا بردن ضریب توان است. با این کار جریمه توان راکتیو در قبض حذف می‌ شود و بخشی از ظرفیت ترانس و کابل‌ ها آزاد می‌ شود. بانک خازنی مصرف اکتیو (کیلووات‌ ساعت) را کم نمی‌ کند.

اصطلاحات پایه توان برق

برای فهمیدن بقیه اصطلاحات، ابتدا باید با سه نوع توان آشنا شوید.

توان اکتیو، راکتیو و ظاهری چیست؟

توان اکتیو (کیلووات، kW) توانی است که کار مفید انجام می‌ دهد، مثل چرخاندن موتور. توان راکتیو (کیلووار، kVAR) توانی است که برای ایجاد میدان مغناطیسی در موتورها و ترانسفورماتورها لازم است و کار مفیدی تحویل نمی‌ دهد. توان ظاهری (کیلوولت‌آمپر، kVA) ترکیب این دو است و همان چیزی است که شبکه و کابل‌ ها باید تحمل کنند.

ضریب توان (Power Factor) یعنی چه؟

ضریب توان نسبت توان اکتیو به توان ظاهری است و عددی بین صفر و یک دارد. هرچه به یک نزدیک‌ تر باشد، سهم توان مفید بیشتر است. برای مشترکین صنعتی، پایین‌ تر بودن ضریب توان از ۰.۹ باعث جریمه راکتیو در قبض می‌ شود.

kVAR و kVA و kW چه فرقی دارند؟

kW برای توان اکتیو، kVAR برای توان راکتیو و kVA برای توان ظاهری است. ظرفیت بانک خازنی را با kVAR مشخص می‌ کنند. برای نمونه، اگر مجموعه‌ای ۱۰۰ کیلووات توان اکتیو دارد و ضریب توان آن ۰.۸ است، برای رسیدن به ۰.۹۵ حدود ۴۲ کیلووار ظرفیت خازنی لازم می‌ شود. این عدد فقط مثال است و ظرفیت واقعی باید از قبض یا اندازه‌ گیری شبکه شما محاسبه شود.

مثلث توان برق

 

اجزای بانک خازنی و اصطلاحات هر قطعه

هر تابلوی بانک خازنی از چند قطعه تشکیل می‌ شود که نام آن‌ ها را بسیار می‌ شنوید. برای آشنایی کامل با انتخاب هر قطعه، مقاله تجهیزات بانک خازنی: راهنمای کامل اجزا و انتخاب هر قطعه را بخوانید. در اینجا فقط مفهوم هر قطعه را به زبان ساده مرور می‌ کنیم.

خازن قدرت و پله‌ ها

خازن قدرت منبع اصلی توان راکتیو خازنی است. خازن‌ ها معمولاً در چند گروه به نام «پله» تقسیم می‌ شوند تا بتوان ظرفیت را مرحله‌ به‌ مرحله وارد یا خارج مدار کرد.

رگولاتور

رگولاتور مغز تابلو است. ضریب توان لحظه‌ ای را می‌ سنجد و تصمیم می‌ گیرد کدام پله وارد یا خارج شود تا ضریب توان در محدوده هدف بماند.

کنتاکتور خازنی

کنتاکتور فرمان رگولاتور را اجرا می‌ کند و خازن را به مدار وصل یا از آن جدا می‌ کند. کنتاکتور مخصوص بار خازنی (دسته AC-6b) برای تحمل جریان هجومی خازن طراحی می‌ شود و با کنتاکتور معمولی موتور تفاوت دارد.

راکتور سری (دی‌ تیون) و مقاومت تخلیه

راکتور سری که به آن فیلتر دی‌ تیون هم می‌ گویند، در شبکه‌ های دارای هارمونیک از خازن در برابر تشدید محافظت می‌ کند. مقاومت تخلیه هم بار باقی‌ مانده خازن را بعد از قطع برق تخلیه می‌ کند تا خطر برق‌ گرفتگی کم شود.

اجزای بانک خازنی و اصطلاحات هر قطعه

 

برای نصب اصولی بانک خازنی متناسب با پروژه‌ تان، با کارشناسان بهنیکو مشورت کنید.

مشاوره

 

اصطلاحات مربوط به کیفیت برق و حفاظت

بعضی اصطلاحات به کیفیت برق شبکه و ایمنی بانک مربوط‌اند و هنگام انتخاب مجری اهمیت پیدا می‌ کنند.

هارمونیک و THD

هارمونیک‌ ها موج‌ های اضافی با فرکانس‌ های مضرب فرکانس شبکه‌ اند که توسط بارهای غیرخطی مثل اینورتر، درایو و یو‌پی‌ اس ایجاد می‌ شوند. THD شاخصی است که میزان اعوجاج ناشی از هارمونیک را نشان می‌ دهد.

تشدید (Resonance) و چرا خطرناک است

وقتی خازن‌ ها با اندوکتانس شبکه در یک فرکانس هارمونیکی تشدید کنند، جریان و ولتاژ به‌ شدت بالا می‌ رود و می‌ تواند به خازن‌ ها آسیب جدی بزند. به همین دلیل در شبکه‌ های دارای هارمونیک، بانک خازنی همراه با راکتور سری توصیه می‌ شود.

جریان هجومی خازن

لحظه وصل شدن خازن، جریان زیادی برای مدت کوتاه از آن عبور می‌ کند. اگر کنتاکتور و سیم‌ کشی برای این جریان مناسب نباشند، عمر قطعات کم می‌ شود.

انواع بانک خازنی به زبان ساده

ثابت یا اتوماتیک

بانک ثابت ظرفیت ثابتی دارد و برای بارهای تقریباً ثابت مناسب است. بانک اتوماتیک با رگولاتور، ظرفیت را با تغییر بار هماهنگ می‌ کند و برای مجموعه‌ هایی با بار متغیر مناسب‌ تر است.

معمولی یا فیلتردار (هارمونیک‌ گیر)

بانک معمولی برای شبکه‌ های بدون آلودگی هارمونیکی کافی است. اگر در شبکه بارهای غیرخطی قابل‌ توجه یا هارمونیک بالا دارید، بانک فیلتردار با راکتور سری لازم است.

فشار ضعیف یا فشار متوسط

بیشتر کارخانه‌ ها و ساختمان‌ ها از بانک فشار ضعیف استفاده می‌ کنند. بانک فشار متوسط برای شبکه‌ های بزرگ‌ تر است و حساسیت و الزامات اجرایی بیشتری دارد.

واژه‌ نامه کوتاه بانک خازنی

جدول زیر خلاصه اصطلاحات این مقاله را در یک نگاه نشان می‌ دهد.

اصطلاح

معنی ساده

kVAR (کیلووار)

واحد توان راکتیو و واحد ظرفیت بانک خازنی

ضریب توان

نسبت توان مفید به توان ظاهری؛ هرچه نزدیک‌ تر به ۱ بهتر

پله

هر گروه خازنی که به‌ صورت مجزا وارد یا خارج مدار می‌ شود

رگولاتور

دستگاه کنترل که ضریب توان را می‌ سنجد و پله‌ ها را فرمان می‌ دهد

کنتاکتور AC-6b

کنتاکتور مخصوص وصل و قطع بار خازنی

راکتور سری / دی‌ تیون

سلف محافظ خازن در شبکه‌ های دارای هارمونیک

THD

شاخص میزان اعوجاج هارمونیکی

مقاومت تخلیه

مقاومتی که بار خازن را بعد از قطع برق تخلیه می‌ کند

جریان هجومی

جریان لحظه‌ ای زیاد در زمان وصل شدن خازن

جبران‌سازی

تامین توان راکتیو در محل مصرف برای اصلاح ضریب توان

اضافه‌جبران

نصب ظرفیت خازنی بیش از نیاز که می‌ تواند ولتاژ را بالا ببرد

دیماند (قدرت قراردادی)

بیشینه توانی که مشترک طبق قرارداد مجاز به مصرف است



واژه نامه بانک خازنی

 

چطور از این اصطلاحات در تصمیم‌ گیری استفاده کنیم؟

شناخت این اصطلاحات به شما کمک می‌ کند از مجری یا فروشنده سؤال‌ های درست بپرسید. چند نمونه:

  • ظرفیت پیشنهادی (kVAR) بر اساس چه قبض یا اندازه‌ گیری محاسبه شده است؟

  • آیا شبکه من هارمونیک دارد و به راکتور سری نیاز است؟

  • کنتاکتور پیشنهادی مخصوص بار خازنی (AC-6b) است؟

  • رگولاتور چند پله دارد و با تعداد پله‌ های تابلو هماهنگ است؟

  • تهویه تابلو و مقاومت تخلیه در طرح دیده شده است؟

اگر می‌خواهید مطمئن شوید نصب بانک خازنی در مجموعه‌ تان درست انجام می‌ شود، با مجموعه بهنیکو تماس بگیرید و قیمت خرید خازن و طرح فنی را دریافت کنید.

جمع بندی

کاپاسیتور بانک یعنی همان بانک خازنی: مجموعه‌ ای از خازن‌ ها و تجهیزات کنترل و حفاظت برای اصلاح ضریب توان. با شناخت چند اصطلاح پایه مثل kVAR، ضریب توان، رگولاتور و راکتور سری، می‌ توانید پیشنهادها را درست بخوانید و از خطاهای پرهزینه جلوگیری کنید.

سؤالات متداوا(FAQ)

1. کاپاسیتور بانک با بانک خازنی و بانک خازن فرقی دارد؟

خیر. هر سه عبارت به یک چیز اشاره دارند. «کاپاسیتور بانک» نام انگلیسی، «بانک خازنی» شکل رایج فارسی و «بانک خازن» شکل کوتاه‌ شده محاوره‌ ای است.

2. kVAR بانک خازنی را چطور تعیین کنیم؟

ظرفیت از توان اکتیو مصرفی، ضریب توان فعلی و ضریب توان هدف به‌ دست می‌ آید. برای نتیجه دقیق، به قبض‌ های چند ماه اخیر یا اندازه‌ گیری واقعی شبکه نیاز دارید.

3. بدون دانش فنی هم می‌ توانم درباره بانک خازنی تصمیم بگیرم؟

بله، به شرطی که اصطلاحات پایه را بدانید و از مجری بخواهید محاسبه ظرفیت، نوع بانک و مشخصات قطعات را مکتوب و شفاف توضیح دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *